Aangeleerde overtuigingen: Ik ben niet goed genoeg

Silhouet van een volwassen man die naar symbolen uit zijn jeugd kijkt, als symbool voor aangeleerde overtuigingen uit het verleden.

Veel mannen die zijn opgegroeid met een narcistische ouder merken dat aangeleerde overtuigingen hun keuzes en gedrag blijven beïnvloeden. Oude regels, schuldgevoelens en verwachtingen worden vaak versterkt door je innerlijke criticus en beïnvloeden je zelfwaarde, zonder dat je het doorhebt.

In deze blog ontdek je welke overtuigingen je hebt meegekregen, hoe ze je beperken en waarom het zo moeilijk is om ze los te laten.


Geloof jij niet meer in de kerstman?
Prima. Maar waarom laat je dan nog steeds toe dat alles wat je vroeger is aangepraat je keuzes, je gedachten en je zelfbeeld bepaalt?
Het is tijd om die oude verhalen onder de loep te nemen en te zien welke echt van jou zijn… en welke je nog steeds gevangen houden.


Waarom aangeleerde overtuigingen zo diep vastzitten

Vroeger als kind konden ze je van alles wijsmaken.
Zo geloofde je dat de Kerstman op de Noordpool leefde, met zijn slee door de lucht vloog en door de schoorsteen klom om ’s nachts cadeautjes onder de kerstboom te leggen.
Of wat dacht je van Sinterklaas?
Dat jij je schoentje zette met daarin een wortel voor het paard van Sinterklaas, die dan in ruil daarvoor je schoentje vulde met snoepgoed?

Als kind was jij daar zo van overtuigd dat je er vol spanning naar uitkeek.
Zo werden er nog veel meer dingen bij je aangepraat die helemaal niet waar waren.
Ik liet me altijd wijsmaken dat als ‘Het klokje van Rome’ zou slaan, dat ik de gekke bekken die ik vaak trok zo zouden blijven als dat gebeurde.
Ik geloofde dat en ik stopte er vervolgens mee.
Nu is geloven in dat soort verhalen helemaal niet schadelijk, maar wanneer je als kind opgevoed bent door een narcist, dan wordt het een heel ander verhaal.


Opgevoed door een narcist: wanneer overtuigingen overleven worden

Een narcistische ouder kan je al op jonge leeftijd laten geloven dat alles voorwaardelijk is.
Zo is je aangeleerd dat je eerst iets voor een ander moet doen om te ontvangen.
Liefde en affectie waren in je kindertijd niet vanzelfsprekend.
Daar moest je eerst wat voor doen.
Je moest braaf zijn en gehoorzaam.
Je moest altijd klaarstaan voor je narcistische ouder(s) en alles voor ze doen.

Zo heb jij jezelf aangeleerd allerlei dingen te doen om goedkeuring te krijgen, in de hoop dat je daarvoor liefde en affectie terugontvangt.
Je cijferde jezelf helemaal weg en de behoeften en verlangens van je narcistische opvoeders kwamen op de eerste plaats.
Daarna kwam jij pas.

Je hele wereld draaide om het tevreden houden van anderen om je heen.
Je was ervan overtuigd dat als je zou geven, je automatisch zou ontvangen.
Ja, ontvangen deed je, maar niet wat je wilde. In plaats daarvan ontving je straffen en mishandelingen, omdat het in de ogen van je narcistische opvoeders nooit goed genoeg was wat je voor hen deed.
Ze hadden altijd wel iets aan te merken dat in jouw nadeel werkte.


Aangeleerde overtuigingen van schuld

Toch bleef je maar je best doen.

Je zei tegen jezelf: “Ik zal wel niet goed genoeg mijn best hebben gedaan.”
“Ze hadden gelijk, ik ben stout geweest, ik heb aan mezelf gedacht en dat was egoïstisch.
Hoe kan ik dit goedmaken?”

Maar je kon niks goedmaken.

Continu werd er tegen je gezegd dat je een egoïstisch kind was dat alleen aan zichzelf dacht.
Je werd verantwoordelijk gehouden voor de gevoelens van je narcistische ouders.
Als zij zich slecht voelden, of er gebeurden ongewenste dingen, dan kreeg jij de schuld.

Er werden dan dingen tegen je gezegd zoals: “Door jou is heel mijn dag verpest”
of “Het is jouw schuld dat ik nu hoofdpijn heb”
en “Waarom kun je nooit een keer doen wat ik zeg?”

Vervolgens werd je overspoeld door diepe schaamte.
Overmand door enorme schuldgevoelens en angst ga je bij jezelf na waar je “gefaald” hebt.
Wat zou je de volgende keer beter kunnen doen?

Natuurlijk twijfel je geen seconde aan wat je verteld is.
Immers ben jij altijd degene die fout zit, nooit je ouder(s).
Jij moet aanpassen, buigen, incasseren en schuld bekennen.
Je zegt tegen jezelf: “Het is allemaal mijn schuld. Ik verdien niet beter.”


Goedkeuring als voorwaarde voor liefde en veiligheid


Op school moest je goede cijfers halen, want anders zou er niks van je terechtkomen.
Maar hoe hard je ook je best deed, ook daar was het nooit goed genoeg.
Alles in je leven was gekoppeld aan goedkeuring.

Goedkeuring betekende voor jou veilig blijven. Je aangeleerde overtuiging was dat als je veilig wilde blijven, je goedkeuring nodig had.

Niet voldoen kon leiden tot straf en mishandeling.
Je deed er alles aan om dat te voorkomen.
Als je niet voldeed aan alle eisen die aan je gesteld werden, dan volgde er mishandeling of straf.
In die tijd ben je heel creatief geworden in manieren om dat te vermijden.


Hoe aangeleerde overtuigingen je volwassen relaties beïnvloeden

Als kind heb je jezelf allerlei strategieën aangeleerd om veilig te blijven.
Het gevaar was in die tijd reëel.
Vroeger kon je niet anders. Je stond letterlijk tegen de muur, je was afhankelijk van anderen.

Maar nu je volwassen bent, geloof je niet meer in Sinterklaas, maar je gelooft nog steeds in “voor wat hoort wat”.
Je bent er na al die jaren nog steeds van overtuigd dat liefde iets is dat voorwaardelijk is, net zoals vriendschap.

Ook nu je volwassen bent, hou je nog steeds dezelfde strategieën aan die je gebruikte als kind. Nog steeds zoek je naar goedkeuring.

Niet meer bij je narcistische opvoeder(s), maar nu bij je partner, je vrienden, werk.
Zelfs bij wildvreemden maak jij je nog steeds druk om wat ze van je vinden.
Waarom wildvreemden?
Waarom zou je het iedereen naar de zin willen maken?
Denk je serieus dat dat lukt? Stel jezelf eens die vraag. Wat komt er dan bij je op?

Je durft niet jezelf te zijn, omdat je denkt dat je niet goed genoeg bent.
Je cijferde jezelf nog steeds weg, houdt je op de achtergrond, ervan overtuigd dat je niet belangrijk bent, dat je niet meetelt voordat je eerst iets voor een ander doet.
Je hoofd is continu gevuld met gedachten en aangeleerde overtuigingen.
Zo denk je dat anderen continu de focus op je leggen en dat ze over je oordelen.
En die oordelen zijn nooit positief.
Waarom denk je dat anderen gelijk een negatief oordeel over je hebben?
Waar komt dat vandaan?

Hoe aangeleerde overtuigingen invloed kunnen hebben op de relatie met je partner


Je partner is niet gelijkwaardig aan jou, maar is iemand die je op een voetstuk hebt geplaatst.

Net zoals je vroeger als kind deed bij je ouder(s), doe je dat nu bij je partner.
Jullie relatie is niet gelijkwaardig.
Ook nu negeer jij nog je eigen behoeften en gevoelens en onderdruk je ze, in de overtuiging dat ze niet belangrijk zijn.
Je kruipt voor je partner.


Je zegt nooit “nee”, slikt je eigen mening in en bent het overal mee eens, uit angst voor afkeuring. ‘Stel je voor dat ik een keer ‘nee’ zeg.’
‘Dan wordt ze boos en gaat ze bij me weg. ‘Ruzie of conflict betekent het einde van mijn relatie.‘ Wat denk je dat er gebeurt als je eens voor jezelf zou opkomen?
De leiding zou nemen in je relatie?
Laat het maar een keer botsen en zie dan wat er gebeurt.


Aangeleerde overtuigingen op je werk en in je carrière


Op je werk is het ook niet anders.

Tijdens vergaderingen durf je nooit het achterste van je tong te laten zien. Je houdt je mening voor je, uit angst om iemand te treffen die het niet met je eens is.
Je baas durf je niet tegen te spreken, want nee, dat kan niet, dat is brutaal en onbeschoft.
Dat zou wel eens je baan kunnen kosten.

Daarom werk jij je ook altijd een slag in de ronde, terwijl de rest er de kantjes vanaf loopt en ervoor geprezen wordt.
Ook doe je al tientallen jaren hetzelfde werk omdat je jezelf ervan hebt overtuigd dat je niks beters kunt krijgen.
Het idee om loonsverhoging te vragen jaagt je de stuipen op het lijf, want wie denk je wel niet dat je bent?


Aangeleerde overtuigingen loslaten: waarom dat zo moeilijk is

Dit vooropgesteld: alle aangeleerde overtuigingen die je al heel je leven bij je draagt, ga je niet even aan de kant schuiven.
Die aangeleerde overtuigingen vanuit het verleden zijn niet alleen dingen waar je heilig in gelooft, maar het waren ook de middelen die je veilig hielden.
Die ga je niet zomaar “overboord” gooien, want ze hebben je altijd overal doorheen geloodst. Aangeleerde overtuigingen loslaten is geen zwakte, het is een noodzakelijke stap om uit overleven te komen en echt te gaan leven.

Je hoeft die aangeleerde overtuigingen ook niet allemaal te laten gaan, maar je mag gaan kiezen welke jou nog dienen en welke je leven onnodig beperken.
Maar niks gaat veranderen als je je niet bewust bent van al je aangeleerde overtuigingen.
Je wordt je daar niet zomaar bewust van.
Je hebt heel je leven op de “automatische piloot” geleefd en het meeste van dat aangeleerde gedrag van vroeger zit er net zo onbewust in als dat je ademhaalt.


De comfortzone: veilig, bekend en verstikkend

Bewustzijn ontstaat meestal pas als we het gevoel krijgen “vast te lopen”. Je merkt dat alles in je leven niet meer lekker loopt.
Ik vergelijk het altijd met een hamster in een kooi die dag in, dag uit in zijn rad aan het lopen is. Je voelt, en zeker als je wat ouder wordt, dat er amper iets in je leven veranderd is.
Je hebt al jarenlang dezelfde soort banen, woont jarenlang in dezelfde omgeving, volgt altijd dezelfde routines.
Ik noem dat de “comfortzone” waar alles bekend is en voor jouw gevoel daardoor “veilig”.

Maar toch, ondanks dat alles veilig en vertrouwd is, ben je niet gelukkig.
Alles in je leven is een automatisch proces geworden, een routine.
Je leven is saai en voorspelbaar geworden.
Je merkt dat de tijd steeds sneller voorbijgaat, terwijl er in je leven niks verandert. Dan komt er een moment dat je gaat denken: “Is dit alles?” “Hoe lang heb ik nog?”
Maar desondanks onderneem je niks.
De angst voor het onbekende houdt je tegen.

Dat is het moment dat die aangeleerde overtuigingen juist de kop opsteken.
Net zoals in je jeugd was alles wat voorspelbaar en bekend was veilig.
Immers wist je wat je kon verwachten en kon je je erop voorbereiden.
Onbekend en nieuw stonden gelijk aan gevaar, want dan zou je wel eens kunnen falen of verkeerde dingen doen.
Beide stonden in je jeugd gelijk aan straf of mishandeling, want er waren thuis strikte regels die je dan had verbroken.

Maar dat alles was ’toen’ en ’toen’ is niet meer nu. Die overtuigingen zijn oud. Wat je eerst beschermde, kan nu juist een belemmering worden.


Welke aangeleerde overtuigingen houden jou klein?

Silhouet van een man die binnen een afgebakende cirkel zit met een open landschap daarbuiten, als symbool voor een veilige maar beperkende comfortzone.

Maar omdat die overtuigingen jou destijds veilig hielden, dan is het ook niet gek dat als je aan het onbekende denkt, er iets in de bovenkamer alarm slaat.

Onbekend is gevaarlijk en bekend is veilig.

Vraag jezelf eens af: welke aangeleerde overtuigingen die je met gevaar associeert, houden je nu nog het meest tegen om het leven te gaan leiden dat jij wilt?
Zijn het gedachten zoals:

• Als ik mijn huidige baan opzeg, dan kan ik nooit meer een andere fatsoenlijke baan vinden.
• Tegen mijn baas ingaan betekent het einde van mijn baan.
• Als ik “nee” zeg, dan raak ik iedereen kwijt.
• Mijn ontevreden relatie verbreken betekent dat ik de rest van mijn leven alleen blijf.
• Als ik fouten maak, dan denken ze dat ik dom ben.
• Ik kan niet verhuizen, want dan weet ik niet waarin ik terechtkom.
• Ik mag niet aan mezelf denken, want dan ben ik egoïstisch en raak ik mensen kwijt.
• Liefde en vriendschap betekenen mezelf op de laatste plaats zetten. Dat moet verdiend worden.
• Ik ben alleen goed genoeg als ik een relatie heb.

Je aangeleerde overtuigingen in kaart brengen

Zodra je je van die oude overtuigingen bewust bent geworden, kun je voor jezelf alles “in kaart” gaan brengen. Schrijf voor jezelf op wat je nog dient en wat je belemmert.

• Wat zou er gebeuren als ik deze oude overtuiging zou loslaten?
• Hoe zou mijn omgeving reageren als ik mezelf voorop ga stellen?
• Als ik op zoek zou gaan naar een andere baan, zou ik dan echt niets beters vinden?
• Ontslaat mijn baas me werkelijk als mijn mening botst met de zijne?
• Zou ik nooit iemand anders meer vinden als ik mijn huidige relatie verbreek?
• Gaan mensen me echt verlaten als ik mezelf een keer vooropstel?
•Zijn liefde en vriendschap iets dat ik moet verdienen? Wie heeft dat ooit beweerd en waarom?
• Waarom ben ik alleen goed genoeg als ik een relatie heb?


Bewustwording: de eerste stap naar verandering


Wanneer je jezelf regelmatig dit soort vragen stelt, kun je gaan ontdekken welke van die aangeleerde overtuigingen nog steeds je leven beïnvloeden.
Het zijn allemaal onrealistische verwachtingen die op je zijn ingeprent door je narcistische opvoeder(s).
Die dachten namelijk alleen aan zichzelf en manipuleerden jou met angst en schuld, zodat jij deed wat zij wilden.
Vervolgens heb je strategieën ontwikkeld die ervoor zorgden dat jij ging doen wat er van je verwacht werd.
Het was voor jou een manier om veilig te blijven.
Maar nu je volwassen bent, stel jezelf eens de vraag: bevind ik me nog steeds in die onveilige situatie?
Nee hè?
Nu heb je de keuze wat je doet met je leven. Je mag nu gaan en staan waar je wilt.


Van overleven naar leven: word de volwassen versie van jezelf

Jij bent niet langer de kleine versie die alles gelooft wat anderen zeggen.
Jij bepaalt nu wat waarheid is in jouw leven.
Die aangeleerde overtuigingen uit je kindertijd waren er om je veilig te houden.
Die onveilige situatie is niet meer, al voelt dat nog vaak zo.
In je hoofd heeft zich nog heel lang een oud script herhaald dat je vasthield in wat bekend en comfortabel was.
Maar het bekende en comfortabele hield je ook al die tijd vast in een leven dat je enorm beperkte.

Ga die aangeleerde overtuigingen zien als een soort oude film die al heel lang niet meer in de bioscopen te zien is, met daarin acteurs die nog oude rollen spelen.
Ga dan als de volwassen man die je bent in de rol van regisseur staan en geef die acteurs nieuwe rollen.

Dit keer ben jij de baas en jij bepaalt hoe die film — zeg maar de rest van je leven — eruitziet. Jij herschrijft het script, stuurt de acteurs aan en bepaalt welke rollen ze gaan spelen.
Die acteurs staan voor je overtuigingen.
Alleen nu zijn die overtuigingen niet meer de baas, maar dat ben jij.



Het proces van aangeleerde overtuigingen loslaten

Aangeleerde overtuigingen van vroeger loslaten is een proces dat tijd, geduld en vooral moed kost. Het zal zeker in het begin veel van je vergen.
Je zult geconfronteerd worden met heel veel angst en twijfel.
Maar als je echt iets in je leven wilt veranderen, zul je de angst en twijfel onder ogen moeten zien.
Erken de angst en doe het toch.
Wanneer je dat doet, zul je merken dat je zelfvertrouwen langzaam maar zeker gaat groeien.

Ik ben zelf door dit proces heen gegaan.
Mijn proces is ook nog steeds gaande.


Ook ik word nog dagelijks geconfronteerd met twijfel en onzekerheid, maar ook vooral met angst voor het onbekende. Nog steeds is er iets in mij dat me wil terugtrekken naar mijn oude leven waar alles bekend was. Maar naarmate de tijd vordert, merk ik steeds meer dat dat oude leven helemaal niet meer is wie ik ben.

Het is een oude jas geworden die niet meer past.

Belangrijk is ook om een doel te hebben.
Waar wil je heen? Wat wil je bereiken?
Met een concreet doel heb je altijd een stok achter de deur en weet je waarvoor je het allemaal doet.
Zonder een duidelijk doel of motivatie ga je het waarschijnlijk niet volhouden.


Aangeleerde overtuigingen hoef je niet in een keer los te laten

Je hoeft vandaag niet alles te veranderen.
Je hoeft niet ineens moedig, vrij of zelfverzekerd te zijn.
Wat je wél kunt doen, is eerlijk worden.
Eerlijk over welke overtuigingen nog steeds je leven sturen, terwijl ze ooit alleen bedoeld waren om je als kind te beschermen.

Aangeleerde overtuigingen loslaten is geen verraad aan je verleden.
Het is erkennen dat je niet meer dat kind bent.
Jij staat niet meer tegen de muur.
Jij bént nu de volwassene.
En volwassenen mogen kiezen.

Misschien voelt dat onwennig. Misschien zelfs beangstigend.
Goed. Dat betekent dat je iets ouds aan het loslaten bent.
Laat die oude verhalen langzaam uitdoven.
Niet met geweld, maar met bewustzijn.

Dit is het moment waarop je stopt met leven volgens een oud script.
Dit is het moment waarop je zelf de regie neemt.
En nee, dat is niet makkelijk.
Maar het is wél het begin van een leven dat echt van jou is.

Herken je jezelf in dit verhaal?

Misschien herken je inmiddels een aantal overtuigingen die je jarenlang voor waar hebt gehouden.

In een gratis kennismakingsgesprek kunnen we samen kijken welke patronen jou nog steeds beïnvloeden en waar je tegenaan loopt.

→ Plan hier je gratis kennismakingsgesprek

**Deze content is gebaseerd op persoonlijke ervaring en is geen therapeutisch advies**

Laat een reactie achter

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Scroll naar boven