Een kind dat opgroeit bij een narcistische ouder ontwikkelt daarbij een identiteit die niet authentiek is. Het is een identiteit die gecreëerd is door angst, schuld en schaamte.
Je denkt misschien dat dit gewoon is wie je bent. Dat je onzeker bent. Dat je altijd rekening houdt met anderen. Dat je moeite hebt om keuzes te maken. Dat je gewoon “zo in elkaar zit”.
Maar wat als dat niet waar is? Wat als jij jezelf nooit echt hebt mogen worden?
Als je bent opgegroeid bij een narcistische ouder, heb je niet geleerd om jezelf te zijn. Je hebt geleerd om te worden wie je moest zijn om liefde, rust of goedkeuring te krijgen. En zonder dat je het doorhebt, leef je nu vanuit een identiteit… die nooit van jou was.
In de blog van deze week vertel ik hoe een narcistische opvoeding invloed heeft op de ontwikkeling van je identiteit en wat de gevolgen daarvan zijn op je verdere leven. Maar je leest ook hoe je daar uiteindelijk uit kunt komen.
Inhoudsopgave
- Wat gebeurt er met je identiteit bij een narcistische ouder?
- Hoe ontstaat een valse identiteit?
- Signalen dat je identiteit niet van jou is
- De onzichtbare gevolgen van een valse identiteit in je dagelijks leven
- Waarom je blijft aanpassen (ook als je dat niet wilt)
- De prijs die je betaalt op lange termijn
- Eerste stap: terug naar je authentieke identiteit
Wat gebeurt er met je identiteit bij een narcistische ouder?
Narcisten staan erom bekend dat ze geen empathie hebben, geen begrip, geen geduld, en dat de wereld uitsluitend om henzelf draait. Ze manipuleren door middel van controle, dreigen en mishandeling — zowel fysiek als emotioneel — om gedaan te krijgen wat ze willen.
Als je als kind opgroeit bij zo’n ouder, gebukt onder emotionele onveiligheid, ga je naar manieren zoeken om jezelf veilig te houden. Het laatste wat je wilt, is opnieuw mishandeld te worden omdat je iets had gedaan wat niet in het straatje paste van je narcistische ouder. Zo leer je al heel snel dat je mond houden, blindelings gehoorzamen en je narcistische ouder op de eerste plaats zetten de enige manier is om dat te voorkomen. Maar je snakt ook naar liefde en erkenning. Aanpassen is daarbij de enige weg daarnaartoe. Hier kun je meer lezen over narcisme en narcistische ouders.
Zo ontstaat er al snel weinig tot geen ruimte voor jezelf. Je moet jezelf continu wegcijferen en je focus uitsluitend leggen op de behoeften van je narcistische ouder. Je verliest contact met je eigen innerlijke wereld en je gaat leven als iemand van wie je denkt dat die je moet zijn om je behoeften vervuld te krijgen. Je identiteit wordt die van een dienaar, een slaaf.
Photo by Ximena Nahmias on Unsplash
Hoe ontstaat een valse identiteit?
Als je vroeg genoeg ervaart dat je continu wordt afgewezen, gestraft en mishandeld, alleen maar omdat je niet voldoet, dan ga je denken: “Ik mankeer iets” en “Ik moet veranderen”. En vaak wordt dat nog tegen je gezegd ook — dat je moet veranderen, dat je niet voldoet.
Je identiteit verandert van: “Het is oké wie ik ben” naar: “Ik moet voldoen aan…”
Zo ontstaat er van binnenuit een splitsing: van wie je werkelijk bent naar wie je moet worden om te voldoen.
Zo ontstond mijn identiteit
Zo was ook mijn identiteit ontstaan. Vanaf heel jonge leeftijd kwam er een vrouw in mijn leven die meteen al van me eiste dat ik haar als moeder zag. Ik kon dat niet, waarop ze vervolgens de pik op me begon te krijgen. Het begon met bedreigingen — naar mij en naar mijn vader — als ik niet zou veranderen, als ik haar niet zou accepteren. Die bedreigingen gingen vervolgens over in fysieke en emotionele mishandelingen.
Ze manipuleerde mijn vader en ik kreeg overal de schuld van. Vervolgens bedreigde ze mijn vader door hem te laten kiezen tussen haar en mij. Mijn vader koos voor haar en stelde mij een ultimatum: haar accepteren, anders zou ik worden teruggestuurd naar mijn biologische moeder. De relatie tussen mij en mijn biologische moeder was ook niet liefdevol. De angst om te worden teruggestuurd en daarbij mijn vader en broer kwijt te raken was overweldigend.
Dan nog maar te zwijgen over de mishandelingen. Er was maar één manier om dat te voorkomen en de mishandelingen te laten stoppen: alles loslaten wat authentiek aan me was en me volledig overgeven aan wat mijn narcistische stiefmoeder en vader van me verlangden. Al betekende dat een identiteit aannemen die paste in hun straatje. Vanaf dat moment verloor ik alle contact met wie ik werkelijk was.
Signalen dat je identiteit niet van jou is
- Je weet niet wat je wilt
- Je past je automatisch aan
- Je bent bang voor afwijzing of conflict
- Je voelt je vaak ‘leeg’ of ‘vlak’
- Je bent voortdurend op zoek naar bevestiging
Ken je het gevoel dat je, zeker in sociale situaties, je erg ongemakkelijk voelt? Dat het voelt alsof alle ogen op jou gericht zijn? Alsof je in de gaten wordt gehouden — met alles wat je zegt en doet, maar ook hoe je erbij loopt, hoe je overkomt, je uitstraling?
Het is dan net alsof je eerst door een strenge keuring heen moet, wil je voldoen aan alle eisen van je omgeving. Je loopt continu op je tenen. Je scant je omgeving voortdurend op tekenen van afwijzing. En continu is je hoofd gevuld met gedachten zoals: “Hoe moet ik voldoen?”, “Wat moet ik zeggen?”, “Hoe moet ik me gedragen?”, “Wat vinden ze van me?”
Je bent op zoek naar bevestiging dat je voldoet. Maar die bevestiging komt nooit. En dat maakt je steeds onzekerder en angstiger. Op het moment dat die bevestiging uitblijft, ga je het zelf invullen. Je zegt dan dingen als: “Zie je wel, ik deug niet”, “Ze vinden me vast raar” of “Ik hoor er niet bij.”
De onzichtbare gevolgen van een valse identiteit in je dagelijks leven
Photo by Katherine Kromberg on Unsplash
Eenzijdige relaties
Vooral in relaties wordt het pijnlijk zichtbaar dat je een identiteit hebt aangenomen die niet de jouwe is. Als kind is er een identiteit bij je ontstaan die bestond uit het dienen en tevreden houden van anderen. Je leerde jezelf weg te cijferen en je behoeften en emoties te onderdrukken om mishandelingen te voorkomen — en om dat kleine beetje liefde te ontvangen waarnaar je zo verlangde.
De relatie die je vroeger met je narcistische ouder had, gaat heel veel gelijkenissen vertonen met de relaties in je volwassen leven — zowel vriendschappelijke als intieme relaties. Je gedraagt je exact hetzelfde als toen je kind was: jezelf wegcijferen, je eigen behoeften aan de kant schuiven om de ander tevreden te houden. Omdat je bang bent om anders te worden verlaten. Zo verlies je jezelf steeds meer, zonder dat je het zelf doorhebt.
Werk dat niet bij je past
Dit heb ikzelf lang aan den lijve ondervonden. Een identiteit die niet de jouwe is, heeft grote invloed op je carrièrekeuzes. Als jij gelooft dat je maar geschikt bent voor een bepaald soort werk, ga je niet verder kijken naar andere opties. Je blijft jarenlang vastzitten in dezelfde soort banen — banen waarvan jij denkt dat ze bij je horen, omdat er vroeger tegen je is gezegd dat je niets anders kunt. Die banen zijn gekoppeld aan het beeld dat je van jezelf hebt: “Ik kan alleen maar dit” of “Daarvoor ben ik niet goed genoeg.”
Gebrek aan grenzen
Je identiteit — die zegt dat je anderen op een voetstuk moet plaatsen, jezelf moet wegcijferen en klein moet houden — zorgt er ook voor dat je totaal geen grenzen stelt. Jij moest blindelings gehoorzamen, dienen en aanpassen. Dat doe je nu nog steeds. Grenzen stellen staat voor jou gelijk aan afwijzing, verlating en conflict. Dus laat je anderen toe om alles met je te doen wat ze willen.
Overdenken en twijfelen aan alles
Er gaat geen seconde voorbij waarin jij niet aan de toekomst of het verleden denkt. Je ligt er ’s nachts vaak wakker van. Denkend aan de komende dag: “Wat moet ik zeggen tijdens die belangrijke afspraak?”, “Hoe moet ik me gedragen?”, “Hoe kom ik over?” Maar ook denk je terug aan wat je gezegd hebt of had willen zeggen. Bij elke beslissing die je moet nemen, steken honderden twijfels de kop op. Je kunt niet zelf beslissen en laat dat vaak aan een ander over — want stel je voor dat je de verkeerde beslissing maakt? Vroeger deed je het ook nooit goed, dus waarom nu wel?
Je twijfelt aan alles en iedereen, maar vooral aan jezelf. Dit alles stopt niet op het moment dat je volwassen wordt. Hoe vaak heb je niet gehoord dat je daar wel “overheen groeit”? Als je daar niets aan verandert, wordt het een levensvonnis. Je voortdurende twijfel en overdenken beïnvloeden ieder aspect van je leven. En dat is allemaal afkomstig van een identiteit die niet de jouwe is, maar een gecreëerde. En die valse identiteit bepaalt je hele leven.
Waarom je blijft aanpassen (ook als je dat niet wilt)
Een valse identiteit heb je vroeger zelf gecreëerd om jezelf veilig te houden. Zie het als een masker dat je dagelijks moest dragen om je authentieke identiteit te verbergen. Dat masker was wat de buitenwereld wilde dat je was. Alleen als je dat masker droeg, werd er gehoor gegeven aan je behoeften.
Dat je dat masker nog steeds draagt, is geen teken van zwakte. Het is conditionering. Je brein denkt namelijk nog steeds dat masker nodig te hebben om je behoeften vervuld te krijgen en om veilig te blijven. Zo denk je nog steeds dat aanpassen, jezelf wegcijferen en anderen op een voetstuk plaatsen de enige manier is om daadwerkelijk veilig te blijven. Je doet dat volledig onbewust. Je denkt dat dit is wie je bent, dat het bij je hoort. Je weet immers niet beter.
Het zijn oude patronen — waarbij je tegen jezelf inpraat dat je tegen iedereen aardig moet zijn, altijd voor anderen klaar moet staan en geen “nee” mag verkopen — die je in die staat houden. Het is als een oud besturingssysteem in je hoofd. En dat oude besturingssysteem heeft een upgrade nodig: naar het hier en nu.
De prijs die je betaalt voor je valse identiteit op lange termijn
Ik ben zelf door de hele molen heen gegaan. Ik voelde dat er iets niet goed zat, maar ik negeerde het en bleef mezelf overtuigen dat het nu eenmaal zo was. Dat ik “nu eenmaal zo” was en het maar moest accepteren. Maar het verleden haalde me in en de leugens die ik mezelf al die jaren had verteld, hielden geen stand.
- Burnout — Ik trok mijn oude leven niet meer. Ik was helemaal op en zat er mentaal compleet doorheen. Ik moest dagelijks mijn tranen wegslikken. Mijn emoties onderdrukken lukte niet meer. Mijn emmer zat vol — overvol. Ik belandde in de ziektewet. Niet voor een paar dagen; dat werden maanden. Ik was kapot. Kapot van al die jaren zwoegen, doorgaan en mezelf bewijzen dat ik goed genoeg was. Al die erkenning en waardering die ik daarmee zocht, kwamen nooit. Ik ging steeds harder werken, steeds meer mijn best doen. Maar dat kon niet meer. Mijn lichaam trapte op een gegeven moment op de noodrem. Het zei: “Stop. Ik kan niet meer.”
- Identiteitscrisis — Wat volgde was nog heftiger: ik wist niet meer wie ik was. Ik blikte terug op mijn leven — op alle banen die ik had gehad, mijn relaties, alles. Toen besefte ik steeds meer dat ik een leven had geleid dat helemaal niet bij me paste. Ik had altijd maar gedaan wat anderen me adviseerden, of waarvan ik dacht dat het bij me hoorde. Maar dat alles was gebaseerd op een identiteit die me was aangepraat. Wie was ik dan wél? Wat wilde ik? Op dat moment begon mijn wereld in te storten. Het oude klopte niet meer. Maar het nieuwe was er nog niet. Hier wordt nader uitgelegd wat een identiteitscrisis is.
- Een leven dat niet van jou voelt — Wanneer je in een identiteitscrisis verzeilt raakt, voelt het alsof alles om je heen instort. Je hebt namelijk al die tijd een leven geleefd dat helemaal niet van jou voelt. Dat besef je nu, en je vraagt je af: “Wat nu?” en “Hoe ga ik verder nu er niets meer klopt?” Je hebt je al die tijd door anderen laten leven, omdat je nooit voor jezelf durfde te kiezen. Je liet anderen jouw leven bepalen, omdat je bang was voor afwijzing en conflict.
- Innerlijke leegte — Dat je dan een grote innerlijke leegte ervaart, is dan ook niet verwonderlijk. Je hebt je keuzes altijd van anderen laten afhangen. Je hebt de regie over je leven al die tijd uit handen gegeven en je als een speelbal laten gebruiken door anderen, omdat je niet voor jezelf durfde te staan. Maar je kunt de buitenwereld niet blijven de schuld geven. Je hebt het zelf allemaal toegelaten. Die innerlijke leegte die je voelt is ontstaan vanuit je eigen handelen. Vroeger had je geen keus — maar nu wel.
Eerste stap: terug naar je authentieke identiteit
Photo by mohammed frhat on Unsplash
Bewustwording van wat je al die jaren hebt gedaan, is een cruciale stap. Het gedrag dat je vertoonde, de gewoontes, wat je altijd tegen jezelf zei, wat je toeliet, wat je accepteerde — dit alles deed je onbewust, denkend dat het bij je hoorde. Dat jij dat was. Maar was dat wel zo?
De waarheid is: dat alles was gebaseerd op een oud overlevingsmechanisme. Dat hielp je vroeger veilig te houden. Maar nu werkt het tegen je.
Je moet je dus bewust worden van dat oude mechanisme. Dat betekent met kleine stapjes een andere richting kiezen. Stoppen met jezelf naar beneden praten en wegcijferen. Stoppen met anderen op een voetstuk te plaatsen. Confronteer jezelf met waar je vroeger bang voor was. Onderneem dagelijks dingen die bij jóu horen — niet bij de versie die van je werd gemaakt.
Zet dat oude masker af
Leer naar jezelf te luisteren in plaats van naar wat een ander vindt dat goed voor je is. Dat weet jij zelf het beste. Leer vertrouwen op je eigen gevoel en handel daarnaar. Wil je de echte waarheid over jezelf ontdekken? Ga dan handelen in plaats van erover na te denken. Een idee is leuk, maar zolang je er niets mee doet, verandert er niets — ook niet je oude, niet-authentieke identiteit.
Gooi dat masker weg dat je al die tijd droeg. Je omgeving reageert niet zoals jij denkt. Dat was vroeger anders, maar vroeger is niet meer. Nu zijn die gedachten leugens. Wil je blijvende verandering? Dan volstaat er maar één ding: actie en moed. Maar ik kan uit ervaring zeggen dat als je bereid bent om te doen wat nodig is, je later terugkijkt en jezelf afvraagt: “Waarom heb ik dit niet eerder gedaan?”
Slot
Je kunt dit blijven negeren en doorgaan zoals je altijd hebt gedaan. Je aanpassen. Twijfelen. Jezelf wegcijferen.
Of je kunt eerlijk worden naar jezelf.
Want diep vanbinnen weet je allang dat dit niet is wie je echt bent.
Als je klaar bent om dat patroon te doorbreken en terug te gaan naar je authentieke identiteit, dan is dit je moment.
Lees hier meer over mijn aanpak binnen The Shifted Horizon
