‘Ik heb al van alles geprobeerd. Ik weet inmiddels waarom ik bepaalde dingen doe en denk, maar waarom verander ik dan niet?’
Je leest deze blog niet omdat je wilt weten wat narcisme is en wat de gevolgen daarvan zijn. Dat weet je inmiddels heel goed. Je bent bekend met de patronen die daaruit kunnen voortkomen.
Misschien weet je ook waar het allemaal vandaan komt en welke behoeften eronder zitten.
Maar toch blijf je iedere keer weer geconfronteerd worden met negatieve gedachten en angsten. Je wordt nog steeds regelmatig getriggerd, terwijl je rationeel weet dat je niet meer dat kind bent dat in die onveilige situatie van vroeger zit.
Dat is iets dat ik heel goed ken uit mijn eigen proces. Ik wil daarom in deze blog met je delen hoe ik daarachter kwam en hoe ik vervolgens anders over mijn eigen proces ben gaan nadenken.
Leestijd
± 8 minuten
Inhoudsopgave
- Ik weet het allemaal, maar ik doe het nog steeds
- Weten waar het vandaan komt
- Waarom is dat patroon er eigenlijk?
- Wat heeft veiligheid hiermee te maken?
- Waarom jezelf blijven analyseren niet altijd helpt
- Wat gebeurt er op het moment zelf?
- Wat betekent veranderen voor mij?
- Misschien hoef je geen nieuwe versie van jezelf te worden
Tot slot

Ik weet het allemaal, maar ik doe het nog steeds
Ik heb bijna heel mijn leven rondgelopen met mentale klachten als gevolg van mijn verleden. Lang heb ik gedacht dat ik gewoon “anders” was of “raar”. Heel lang heeft schaamte me tegengehouden om erover te praten en hulp te zoeken. ‘Wat zouden ze wel niet denken?’ en ‘Dat gelooft nooit iemand.’
Maar toen kwam er toch een moment dat ik er echt genoeg van had. Genoeg van mezelf verstoppen voor de buitenwereld. Altijd maar mijn mond houden. Mezelf klein en onopvallend houden en mezelf wegcijferen omdat ik mezelf niet de moeite waard vond. Wie had dat ooit beweerd? Was dat wel mijn waarheid? Of was het de waarheid van iemand anders?
Ik wilde weten waarom ik met zoveel dingen moeite had die voor anderen zo vanzelfsprekend leken te gaan. Het aangaan van relaties bijvoorbeeld was vreselijk ongemakkelijk voor mij. Want ik vond mezelf ‘anders’ en niet goed genoeg, dus ik ging er automatisch vanuit dat een ander dat ook zou vinden.
Maar die fabel geloofde ik niet meer nadat ik grondig onderzoek had gedaan naar waarom ik zulke dingen over mezelf dacht en hoe een narcistische opvoeding daar invloed op heeft gehad. Binnen de kortste keren wist ik vrijwel alle “ins and outs” van mijn gedrag en gedachten die mijn leven tot dat moment hadden gevormd.
Misschien was nog meer hulp de oplossing…
Ik ben steeds meer boeken gaan lezen. Nog meer hulp gaan zoeken en zelfs uit eigen zak gaan betalen, want ik was ervan overtuigd dat dat de oplossing was en dat al mijn problemen dan zouden verdwijnen. Want nu wist ik waardoor het kwam. Ik was bewust van wat ik al die tijd had gedaan. Daarom waren mijn relaties met anderen zo moeizaam. Daarom bleef mijn leven zoals het was en daarom had ik altijd het gevoel een “buitenbeentje” te zijn.
Maar desondanks veranderde mijn leven niet spectaculair. Mijn omgeving veranderde niet en ik veranderde niet. Ik bleef mezelf anders voelen. Ik had nog steeds moeite met grenzen aangeven. Relaties waren nog steeds eng en ik ontweek nog steeds situaties die voor anderen plezierig waren. Ik besefte dat er meer nodig was dan alleen kennis vergaren over het “waarom”. De “daarom” was nog niet helemaal duidelijk. Misschien is dat bij jou ook het geval. Je weet bijna alles over de gevolgen, maar toch merk je dat je gedrag en de manier waarop je naar jezelf kijkt onveranderd blijft.
Weten waar het vandaan komt
Wanneer je dan eindelijk weet waar bepaald gedrag vandaan komt, betekent dat niet dat je gedrag automatisch mee verandert.
Ik heb dat ook zo ervaren. Toen ik eenmaal wist waarom ik me al die jaren zo gedroeg en me op een bepaalde manier voelde en zag, dacht ik dat ik ook snel zou veranderen. Toen er in het begin niks veranderde, ging ik op zoek naar nog meer informatie. Want wellicht zag ik iets over het hoofd. Ik volgde een opleiding, want dat zou me zeker meer inzichten geven.
Dat deed die opleiding ook, maar mijn wereld veranderde niet mee. Ik bleef mezelf wegcijferen en klein houden en had nog steeds heel veel moeite met het aangeven van mijn grenzen. Ik snapte er niks van. Er was meer voor nodig dacht ik. Ik herkende de patronen die ik bij mezelf zag ook bij andere mannen die een narcistische ouder hadden gehad. Maar waarom bleef ik dan toch keer op keer diezelfde patronen herhalen?
Alleen kennis van hoe patronen ontstaan bleek niet voldoende om ook daadwerkelijk anders te reageren. Je kunt alles weten over hoe patronen en gedrag ontstaan, maar daarmee verandert je gedrag nog niet automatisch.

Waarom is dat patroon er eigenlijk?
Waarom had ik die patronen? Ik wist inmiddels heel goed waar ze vandaan kwamen, maar ik had me nooit afgevraagd waarom ze er nu nog waren. Het contact met mijn stiefmoeder en biologische moeder was al jaren geleden verbroken. Waarom gedroeg ik me dan nog alsof ze nog steeds in mijn leven waren? Het voelde alsof ze me nog overal achtervolgden en alles wat ik deed of zei registreerden.
Maar ze waren niet meer in mijn leven. De patronen nog wel. Hoe ik over mezelf dacht en hoe ik me vervolgens gedroeg, had een reden: zo wilde ik mijn stiefmoeder tevreden houden, zodat ze me niet zou straffen of mishandelen. Met die patronen probeerde ik te voorkomen dat ik opnieuw mishandeld of gestraft zou worden. Ze hadden dus een functie.
En dat zie ik bij veel mensen. Wat ze vroeger als kind deden om uit de problemen te blijven, geaccepteerd en geliefd te worden, zetten ze als volwassenen vaak nog steeds in om dezelfde reden. Terwijl daar nu helemaal geen aanleiding meer voor is.
Bewust worden van waar je gedrag vandaan komt is een eerste stap. Maar daarmee is nog niet automatisch duidelijk waarom je het als volwassene nog steeds nodig denkt te hebben. Dat komt omdat hun gedrag gebaseerd is op een oude programmering uit het verleden, waarmee ze probeerden te zorgen dat er aan hun behoeften werd voldaan.
Behoeften als liefde, acceptatie en erkenning. Voor mij begon verandering toen ik niet alleen bewust werd van mijn oude gedrag, maar ook ging begrijpen waarom ik dat gedrag als volwassene nog steeds vertoonde.
Wat heeft veiligheid hiermee te maken?
Wat zeg jij vaak tegen jezelf? Misschien zeg je dingen zoals:
* Ik houd gewoon niet van ruzie
* Ik heb een hekel aan discussies
* Ik wil niemand teleurstellen
* Ik help anderen graag
* Ik wil niet dat mensen verkeerd over mij denken
* Ik wil graag aardig gevonden worden
Natuurlijk zijn bovenstaande dingen op zichzelf mooi. Ik denk dat iedereen dat wel wil.
Maar het is niet realistisch. Je kunt het nu eenmaal niet iedereen naar de zin maken.
Het is gedrag dat veel volwassen mensen vertonen. Wat ze niet beseffen als ze dat gedrag willen verklaren, is dat ze dat vroeger toepaste om veilig te blijven. Als volwassene vergaat de wereld niet als je afgewezen wordt of als iemand een andere mening heeft dan jij.
Maar als kind kon afwijzing of het verliezen van de veiligheid van je verzorger voor je gevoel allesbepalend zijn. Dat klinkt misschien dramatisch, maar als kind ben je volledig afhankelijk van je verzorgers.
Als je als klein kind op straat wordt gezet omdat je gedrag vertoon dat ongewenst is, dan heb je een probleem. Dan kom je in een onveilige situatie terecht.
Dus de reden dat jij als volwassene nog steeds hetzelfde gedrag vertoont als toen je een kind was, heeft niet alleen te maken met erbij willen horen of aardig gevonden willen worden. Het gaat uiteindelijk om jezelf veilig voelen.
Omdat dat vroeger ooit nodig was. En zolang je dat niet ziet, is het moeilijk om te begrijpen waarom je gedrag nog steeds zo hardnekkig is.
Waarom jezelf blijft analyseren niet altijd helpt
Ik heb mezelf zo vaak afgevraagd: waarom doe ik dit altijd? Hoe kan ik het “afleren”? Hoe kan ik het de volgende keer anders doen, anders over denken? Dus ging ik meer boeken erover lezen, meer assertiviteitscursussen volgen of kijken hoe anderen dat deden.
Inmiddels wist ik al heel veel over hoe patronen en gedrag ontstonden en waar ze vandaan kwamen.
Maar daadwerkelijk in de praktijk iets anders te gaan doen bleek toch nog een brug te ver. Het voelde erg oncomfortabel om wat vaker nee te zeggen of mijn eigen mening te geven in plaats van met de anderen mee te praten.
Maar door kennis te blijven vergaren en mezelf steeds verder te onderzoeken, bleef ik eigenlijk ook op mijn plek. Ik maakte mezelf wijs dat ik eerst alles moest weten voordat ik daadwerkelijk iets in de praktijk kon veranderen.
Dat gaf me rust. Het beeld dat iemand wel eens boos op me zou worden omdat ik mijn eerlijke mening gaf, voelde heel erg ongemakkelijk. Ik had de beelden al in mijn hoofd…
Dus vermeed ik dat soort scenario`s. En de beste manier om dat te doen was door steeds tegen mezelf te zeggen: ‘Ik weet nog niet genoeg. Ik ben nog niet klaar’

Wat gebeurt er op het moment zelf?
Wat gebeurt er concreet als je terugvalt in “oud” gedrag? Even een voorbeeld:
Je bent uitgenodigd voor een verjaardag. Ieder jaar zit daar iemand bij die met ongepaste opmerkingen, verpakt in een grap iedere keer iets aan te merken heeft op wat jij te vertellen hebt. Iedere keer irriteerde jij je daar enorm aan, maar toch zei je niks en je lachte zelfs mee. Na afloop van dat feestje ging je altijd naar huis en zei je tegen jezelf: dat hoeft ie de volgende keer niet weer te flikken want dan zeg ik er wat van. Maar wat gebeurt er op die verjaardag? Hetzelfde als de vorige keer. Alleen is de “grap” veranderd. Maar wat niet veranderd is, is dat jij nog steeds je mond houdt en het weglacht.
Je bent je bewust van een oud patroon waarin jij je veilig probeert te houden. Je zegt tegen jezelf dat je het de volgende keer anders gaat doen. Maar op het moment zelf blijf je toch weer in je oude gedrag hangen, omdat conflict voor jou nog steeds onveilig voelt.
Rationeel weet je dat je veilig bent. Je kunt best voor jezelf opkomen. Maar op het moment dat je dat wilt doen, neemt het oude gedrag het weer over.
Wat betekent nou echt veranderen? (Vanuit mijn ogen gezien)
Voor mij betekent echte verandering niet dat je iemand anders moet worden, maar dat je oude gedragspatronen leert loslaten die je niet meer nodig hebt.
Het betekent niet dat je helemaal iemand anders moet worden. Je hoeft niet te veranderen wie je bent. Het gaat erom dat je gedrag loslaat dat je ooit nodig had, maar dat nu niet meer bij je past.
Als je als kind nooit nee mocht zeggen, kan het als volwassene nog steeds moeilijk zijn om dat wel te doen. Niet omdat je niet weet dat je nee mag zeggen, maar omdat je nog steeds bang kunt zijn voor de gevolgen.
Dat uit zich onder andere in het schuldgevoel dat je nog bij je kunt dragen als iemand bijvoorbeeld zichtbaar teleurgesteld is in jouw ‘nee’. Dan bekruipt je misschien meteen het gevoel dat je iets goed moet maken. Ik heb dat ook nog een tijdje gehad. Maar toen ik zag dat de ander er duidelijk begrip voor had en ook een andere oplossing had gevonden, verdween meteen het schuldgevoel. Ik veranderde niet in de ogen van die persoon. Ik was nog steeds goed genoeg.
In het kort betekent dat al die oude patronen, ik noem het oud gedrag dat jij als kind jezelf hebt aangeleerd of dat jou aangeleerd is om veilig te blijven (conflict vermijding, voorkoming van straf) dat je inziet dat dat gedrag niet meer nodig is en je dat los gaat laten.
Dan zal je omgeving misschien zeggen: ‘Je bent veranderd.’ Maar je bent niet iemand anders geworden. Je hebt losgelaten wat niet meer bij je past.

Misschien hoef je geen nieuwe versie van jezelf te worden
Je hoeft niet voortdurend te leren hoe je jezelf kunt verbeteren. Je hoeft ook geen andere, nieuwe versie van jezelf te worden. Je mag alleen al de ballast loslaten die je heel je leven al bij je draagt. Concreet houdt dat in dat je stopt met jezelf verantwoordelijk voelen voor hoe anderen jou zien. Ook dat je de problemen van anderen niet meer hoeft op te lossen zonder je daarbij schuldig te voelen.
Je mag behulpzaam en aardig zijn, maar je hoeft niet meer de verplichting te dragen alsof jij voor anderen verantwoordelijk bent. Het helpt ook om in te zien dat hoezeer je ook je best doet, er altijd wel anderen zullen zijn die je afkeuren. Je hoeft het niet de hele wereld naar de zin te maken. Je bent niet meer dat kind dat afhankelijk was van zijn ouders.
Als iemand je niet meer aardig vindt, betekent het niet dat je leven voorbij is.
Tot slot
Een vraag die ik mezelf altijd stel als ik merk dat ik weer terugval in oud gedrag:
‘Zal mijn leven ophouden met bestaan als deze persoon mij niet meer aardig zou vinden?’
Herken je jezelf hierin?
Misschien weet je inmiddels heel goed waar je patronen vandaan komen, maar lukt het je nog steeds niet om er echt anders mee om te gaan. In een kennismakingsgesprek kunnen we samen kijken waar jij precies tegenaan loopt en of mijn manier van coachen daarbij past.



