Wat ik vroeger deed, houdt me nu overal tegen.

Man kijkt vanuit een donkere kamer naar de ondergaande zon, met een oud hobbelpaard en houten kist als symbool voor gedrag uit je jeugd.

Het gedrag uit mijn jeugd heeft me altijd in de weg gezeten. Zo leerde ik mijn mond te houden om thuis trammelant te voorkomen.

Of deed ik in huis er alles aan om te voorkomen dat mijn stiefmoeder iets zou kunnen vinden om me op af te rekenen. Met als gevolg dat ik mezelf compleet wegcijferde om haar tevreden te houden.

Dat hielp toen om mezelf veilig te voelen. Maar eenmaal volwassen, maakten kwaadwillenden daar gebruik van, juist omdat ik mijn mond niet open durfde te doen. Uit angst de ander boos te maken en te verliezen.

Nog steeds cijferde ik mezelf weg om anderen ’te vriend’ te houden en de lieve vrede te bewaren. Alsof het mijn plicht was en ik verantwoordelijk was voor hun gevoelens en behoeften.

Maar hoe meer ik dat deed, hoe meer ik verwijderd werd van mezelf. Tot ik op het punt kwam waarin ik helemaal niet meer wist wie ik was. Ik had namelijk heel mijn leven voor anderen geleefd.

Het gedrag uit je jeugd heeft dus niet alleen invloed gehad op hoe je vroeger functioneerde, maar bepaalt mogelijk ook nu nog hoe je met anderen omgaat.

Als jou dit bekend voorkomt door wat je vroeger als kind is overkomen, lees dan vooral verder. De rest van je leven hoeft er namelijk niet zo uit te zien. Je hebt een keus om nu alles om te draaien en voor jezelf te gaan kiezen. Ik wil je graag laten zien hoe.

Leestijd: 9 minuten

Inhoudsopgave

  1. Dit gedrag uit je jeugd is niet zomaar ontstaan
  2. Hoe een kind leert zich aan te passen
  3. Het oude programma dat ooit voor je werkte
  4. Hoe gedrag uit je jeugd langzaam een gevangenis wordt
  5. Wat levert het je op om vast te houden aan dit gedrag?
  6. Gedrag uit je jeugd hoeft je niet langer tegen te houden
  7. Van overleven naar leven

Je doet het weer. Terwijl je iets anders wilt.

Ken jij ook soortgelijk gedrag uit jouw jeugd? Dingen die je deed om de lieve vrede te bewaren thuis? Uit angst er anders op afgerekend te worden? Dan komen de volgende situaties je misschien vast bekend voor:

  • Je zegt maar gauw ‘ja’ terwijl alles in je lijf ‘nee’ schreeuwt en je het helemaal niet wilt.
  • Je praat maar met iedereen mee, ook al ben je het niet met ze eens, want je wilt geen ‘gedoe’ veroorzaken.
  • Als iemand in je directe omgeving boos of verdrietig is, hoe vaak vraag jij jezelf af of het iets met jou te maken heeft?
  • Je cijfert jezelf continu weg en houdt jezelf op de achtergrond alsof anderen veel belangrijker zijn dan jij.
  • Je twijfelt en piekert regelmatig over wat je eerder gezegd hebt en waarop iemand anders reageerde dan jij had gehoopt.

Je zit heel vaak in je hoofd. Te overdenken of je het wel goed hebt gedaan, niks verkeerds hebt gezegd en de bijbehorende angst dat die ander je nu niet meer mag omdat je iets deed wat niet in hun straatje paste.

Je zegt vaak tegen jezelf: “Waarom maak ik me daar zo druk om? Volgende keer houd ik mezelf niet meer in en zeg ik wat ik echt denk.” Maar de volgende keer overkomt het je toch weer. Weer dat schuldgevoel en die angst niet meer aardig gevonden te worden.

Niet jij, maar de angst voert de regie in je leven. Je ziet jezelf niet meer. Al je aandacht gaat naar de ander alsof jij niet bestaat.

Je ontneemt jezelf telkens opnieuw iets, terwijl je ergens heel goed beseft dat je anders wilt reageren. Maar op het moment zelf gebeurt het opnieuw.

Wat je vroeger deed: dit gedrag uit je jeugd is niet zomaar ontstaan

Je zult jezelf vaak genoeg afgevraagd hebben: “Waarom doe ik dit toch altijd?” Achteraf heb je misschien regelmatig gemengde gevoelens. Het voelde op dat moment beter om de ander voor te laten gaan, toe te geven of jezelf in te houden. Maar achteraf kon jij jezelf voor je kop slaan dat je jezelf weer zo liet behandelen alsof je minderwaardig was.

Dat gedrag komt niet zomaar uit het niets. Het is niet omdat je anders bent of raar. Of omdat je echt minderwaardig bent dan anderen. Jezelf wegcijferen, jezelf bescheiden houden en nooit iemand tegenspreken is gedrag dat ontstaan is in je jeugd. Je hebt toen geleerd dat je je op een bepaalde manier moest gedragen. Dat was je enige optie om niet gestraft te worden, of misschien wilde je alleen maar gezien worden. Gewaardeerd worden.

Misschien heb je in een omgeving gezeten waarin je niet goed genoeg was en je aan allerlei eisen moest voldoen om geaccepteerd te worden. Misschien was het zo dat je dingen dacht als: “Als ik extra mijn best doe op school en goede cijfers haal, dan mag ik misschien weer buiten spelen met mijn vriendjes.” Maar misschien deed je het ook uit angst om op straat gezet te worden of om te voorkomen dat je mishandeld zou worden.

Een kind dat opgroeit met een narcistische of emotioneel onbeschikbare ouder leert voortdurend rekening te houden met de omgeving.

Hoe een kind leert zich aan te passen

Een kind dat afhankelijk is van zijn ouders of verzorgers kan nergens heen vluchten. Het gaat om leven of dood. Wanneer je je als kind bedreigd voelt in je voortbestaan, dan doe je er alles aan om dat te voorkomen. Je leert dan snel hoe je voorkomt dat je ouders je afwijzen.

  • Zo voelde je heel snel aan hoe de stemming in huis was. Je let op het gedrag van je verzorgers, hun gezichtsuitdrukkingen, de toon en het volume van hun stem en wat ze zeggen. Gooien ze een deur hard dicht? Die ene zucht? Dan wist jij al genoeg.
  • Je wilde voorkomen dat je ouders boos of teleurgesteld in je raakten. Dus was je continu bezig met dingen te bedenken om ze te plezieren en vooral niet tot last te zijn. Je liep misschien wel de hele dag op je tenen en lette continu op je ouders en op ieder klein teken van onvrede.
  • Je zette daardoor je eigen behoeften opzij. Want vanuit ervaring wist je dat die als vervelend werden beschouwd. Zo moest je misschien eerst wat voor je ouders doen om er iets voor terug te mogen ontvangen.
  • Tegengas durfde je niet te geven, want wat wist jij nou? Blindelings gehoorzamen was de norm thuis en “de grote mensen” hadden altijd gelijk.
  • Zo was je misschien ook continu bezig met het zoeken van goedkeuring. Alles wat je wilde, moest eerst in overleg. Anders was je eigenwijs en was je altijd fout. Je deed er alles aan om te voorkomen dat je afgewezen zou worden. Afwijzing stond gelijk aan gevaar: op straat kunnen belanden en aan je lot overgelaten worden.

Wat begon met bewuste keuzes maken, werden onbewuste aanpassingen die automatisch verliepen in een omgeving waarin emotionele veiligheid ontbrak. Je wist niet beter en je beschouwde het als normaal.

Je leerde niet hoe je jezelf kon zijn. Je leerde hoe jij jezelf moest aanpassen om de situatie voor jezelf zo veilig mogelijk te houden.

Wat je vroeger deed: het oude programma dat ooit voor je werkte

Filmprojector met een filmstrip waarop een jongen en een huis te zien zijn, als symbool voor gedrag uit je jeugd dat zich blijft herhalen.

Alles wat je vroeger als kind deed om je ouders tevreden te houden en erkenning, liefde en acceptatie te ontvangen, is een soort van programma geworden dat automatisch op de achtergrond blijft draaien. Je vertoonde gedrag dat vereist was om veilig te blijven.

Het zijn ook vaak meerdere programma’s. Voorbeelden van dat soort programma’s kunnen zijn:

  • Als ik ervoor zorg dat iedereen tevreden over mij is, dan word ik niet afgewezen.
  • Als ik geen fouten maak, dan word ik niet bekritiseerd.
  • Als ik nooit zeg wat ik denk, dan krijg ik nooit onenigheid met de ander.
  • Als ik mezelf wegcijfer, dan gaan ze niet bij me weg.
  • Als ik alles onder controle houd, dan kan niets mij meer verrassen. Dan ben ik voorbereid.

Al die kleine programmaatjes hadden vroeger een hele belangrijke functie voor je als kind.

Ze hielpen. Ze voorkwamen een boel ellende en onveiligheid. Je deed namelijk precies wat er van je verwacht werd. Vooral niet opvallen. Alles doen wat er van je verlangd werd en vooral voor de ander klaarstaan en aan hun behoeften voldoen.

De programma’s hielpen je omgaan met situaties waar je als kind weinig tot geen invloed op had. De programma’s waren helemaal niet verkeerd. Ze waren daar om je te helpen. Om je te beschermen in omstandigheden waarin je weerloos was.

Hoe gedrag uit je jeugd langzaam een gevangenis wordt

Het gedrag uit je jeugd dat je vroeger hielp en beschermde, nam je onbewust mee in je pad naar volwassenheid. Maar de omstandigheden waren inmiddels veranderd. De invloed die ingrijpende ervaringen uit je jeugd op latere leeftijd kunnen hebben, wordt ook beschreven door de Hersenstichting. Als volwassene kun je nu keuzes maken, in tegenstelling tot vroeger, waarin alles voor je beslist werd.

Het gedrag uit je jeugd kan daardoor blijven bestaan, zelfs wanneer de omstandigheden allang veranderd zijn.

Rationeel weet je dat je niet meer dat weerloze kind bent, maar toch voel jij je nog regelmatig alsof dat nog zo is. Vaak word je gedrag nog steeds gestuurd door oude overtuigingen van vroeger. Hoe uit zich dat in je huidige leven?

  • Vaak durf jij nog steeds niet volledig voor jezelf te kiezen. Dat associeer je misschien met overtuigingen als egoïstisch zijn, want vroeger mocht je ook niet aan jezelf denken om die reden.
  • Je blijft relaties onderhouden waarin jij de ander voorop plaatst, omdat je nog steeds overtuigd bent dat dat zo hoort. Als ik maar blijf geven, dan ontvang ik het vanzelf terug. Voor wat hoort wat. Dat was thuis ook altijd zo.
  • Je denkt dat je eerst moet voldoen. En omdat je denkt dat je niet voldoet en nooit goed genoeg bent, ontwijk je situaties waarin dat bevestigd wordt.
  • Je hebt verlangens en behoeften. Maar toch houd jij jezelf nog steeds klein, omdat je overtuigd bent dat je nou eenmaal niet zo belangrijk bent. Hoe vaak heb je als kind niet te horen gekregen: ‘Wat moet jij nou weer?’
  • Diep van binnen weet je misschien best wel wat je wilt. Maar de angst overheerst dat wat je nu hebt kwijtraakt als je je hart zou volgen. Misschien fluister jij jezelf wel in dat je het niet verdient.

Door dit soort dingen blijf jij jezelf beschermen tegen situaties die allang niet meer aan de orde zijn. Maar voor jou voelt de dreiging nog reëel. Het jammere is dat je een groot deel van je leven aan je voorbij laat gaan. Misschien voel je dat ook. Want naast de gevoelens van angst voel je ook vooral veel spijt van wat je nooit hebt geprobeerd.

Wat levert het je op om vast te houden aan dit gedrag?

Ondanks dat je allang volwassen bent, blijf je vasthouden aan gedrag afkomstig uit je jeugd. Misschien weet je diep van binnen dat het je leven beperkt, dat je jezelf onnodig klein houdt en dat je best eens je mond open kunt trekken. Maar dat voelt niet alleen onwennig, het voelt zelfs angstig om iets dat voor een ander vanzelfsprekend is voor jezelf te gaan doen.

Omdat je oude gedrag nog steeds voor jou een hele belangrijke functie heeft. Voor jouw gevoel biedt het nog steeds veiligheid. Maar die veiligheid is werkelijk schijnveiligheid. Waarom?

  • Omdat confrontatie vermijden alleen maar minder spanning oplevert. Op dat ene specifieke moment. De volgende keer dat je weer in een soortgelijke situatie terechtkomt neemt de spanning weer toe en ga je weer vermijden. Wat levert dat op lange termijn op denk je?
  • Als je geen grenzen stelt, dan is er minder kans dat men je afwijst. Maar tegen welke prijs? Hoe ver laat jij mensen gaan?
  • Als je jezelf aanpast aan de meningen en behoeften van anderen, dan loop je minder kans op kritiek. Maar hoelang blijf jij jezelf aanpassen aan anderen ten koste van je eigen behoeften en verlangens?
  • Misschien denk je vaak: “Als ik geen risico’s neem, dan ontloop ik teleurstelling en falen”

Maar nooit risico’s nemen betekent ook dat er nooit wat verandert in je leven. Je denkt daardoor negativiteit te ontlopen, maar diezelfde weg kan ook de weg zijn naar vreugde en geluk.

Dus opgesomd, wat kost het je?

Het kost je je vrijheid, eigenwaarde, spontaniteit, relaties en uiteindelijk kost het je gevoel dat jij je eigen leven leidt.

Je houdt liever vast aan gedrag dat je ongelukkig maakt, omdat het misschien bekend voor je is, veilig voelt en het je beschermt tegen dingen waar je nog steeds bang voor bent.

Gedrag uit je jeugd hoeft je niet langer tegen te houden

Dat hoeft niet door jezelf nu meteen te dwingen om die oude regels los te laten of nu in één keer nooit meer rekening te houden met anderen.

Maar door eens te kijken welk gedrag je nog steeds vertoont en waarvan je misschien wel weet dat het niet brengt waar je graag wilt zijn. In dat geval bedenk eens bij jezelf:

  • Welk oud gedrag dat mij hielp om uit de problemen te blijven, wordt hier nu actief?
  • Waarom wordt dat oude gedrag weer actief? Waar ben ik op dit moment bang voor? Welk gevaar dreigt er?
  • Wat probeer ik met dit gedrag te voorkomen dat er gebeurt?
  • Is dat bepaalde gedrag nu nog steeds nodig? Noodzakelijk in mijn huidige leven?
  • Wat zou ik doen als mijn gedrag niet langer gestuurd zou worden door de angst die ik nu voel?

Verandering begint niet met jezelf dwingen om anders te reageren. Het begint bij proberen te begrijpen waarom je steeds hetzelfde blijft doen.

Stel jezelf daarom steeds vragen: “Waarom doe ik dit? Wat wil ik voorkomen? Waar ben ik bang voor? Wat zou ik doen als die angst er niet was?”

Van overleven naar leven

Regisseursstoel met filmklapper en kompas bij een ondergaande zon, als symbool voor het doorbreken van oude gedragspatronen en opnieuw de regie nemen over je leven.

Er was ooit eens een tijd dat je geen keuze had. Het was jezelf aanpassen aan je omgeving om overeind te kunnen blijven. Misschien heeft aanpassen je jarenlang geholpen, net zoals dat vroeger ook zo was. Maar je hoeft niet de rest van je leven te blijven leven volgens de regels van vroeger.

Je mag gaan ontdekken wie je werkelijk bent als de angst niet langer bepaalt wie jij denkt te moeten zijn en wat jij denkt te moeten doen.

Wil je dat je leven niet langer beheerst wordt door je verleden? Dan nodig ik je graag uit voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek.

Laat een reactie achter

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Scroll naar boven